Przejęcie szkoły przez stowarzyszenie, czyli umowa z gminą, nauczyciele i uczniowie w pierwszym roku

Przejęcie szkoły przez stowarzyszenie to przekazanie przez gminę prowadzenia szkoły liczącej nie więcej niż 70 uczniów osobie prawnej, najczęściej stowarzyszeniu rejestrowemu rodziców i nauczycieli, na podstawie umowy (art. 9 ustawy Prawo oświatowe). Szkoła zostaje publiczna i bezpłatna, zachowuje obwód, jeśli tak stanowi umowa, a stowarzyszenie dostaje z gminy dotację na każdego ucznia. Warunki są trzy: uchwała rady gminy, pozytywna opinia kuratora oświaty i przekazanie od 1 września.

Ten tekst jest dla stowarzyszenia, które właśnie dostało od wójta sygnał „możemy rozmawiać”. Opisujemy, co musi znaleźć się w umowie, co dzieje się z nauczycielami, skąd przychodzą pieniądze w pierwszym roku i gdzie szkoła przejęta przez stowarzyszenie najczęściej się wykłada. Nie ma tu wzoru umowy do przepisania, bo każda gmina pisze swoją. Jest lista rzeczy, o które trzeba zawalczyć, zanim ktoś ją podpisze.

Kiedy gmina może przekazać szkołę stowarzyszeniu

Gmina może przekazać szkołę, gdy szkoła ma nie więcej niż 70 uczniów i nie jest jedyną szkołą danego typu, którą gmina prowadzi. Rada gminy podejmuje uchwałę, kurator oświaty wydaje pozytywną opinię, a przekazanie następuje zawsze od 1 września. Gmina i przejmujący muszą zawiadomić pracowników szkoły i związki zawodowe co najmniej 6 miesięcy przed terminem przekazania, więc w praktyce rozmowy muszą ruszyć zimą.

Przejąć szkołę może osoba prawna niebędąca jednostką samorządu albo osoba fizyczna, z wyłączeniem spółki utworzonej przez samą gminę. Stowarzyszenie zwykłe odpada, bo nie ma osobowości prawnej. Jeśli rodzice działają dziś jako komitet albo nieformalna grupa, pierwszym krokiem jest stowarzyszenie rejestrowe: co najmniej siedem osób, statut z celem oświatowym i wniosek do KRS. Rejestracja trwa tygodniami, więc nie czeka się z nią na uchwałę.

Co musi zawierać umowa przekazania szkoły

Przepis wymienia elementy, które umowa musi określać. To minimum. O to, co stowarzyszeniu naprawdę daje bezpieczeństwo, trzeba zadbać w negocjacjach.

Projekt umowy przygotowuje zwykle urząd gminy. Stowarzyszenie ma prawo go negocjować i powinno to zrobić, zanim uchwała trafi na sesję, bo potem trudniej cokolwiek zmienić. Umowa wiąże na lata i dotyczy majątku gminy, więc przed podpisaniem warto dać ją do przeczytania prawnikowi. Adwokata albo radcę prawnego w swoim powiecie można wyszukać po miejscowości i skontaktować się z nim bezpośrednio.

Co się dzieje z nauczycielami po przejęciu szkoły

Pracownicy szkoły przechodzą do stowarzyszenia jako nowego pracodawcy. Nauczyciele w szkole prowadzonej przez stowarzyszenie pracują na podstawie Kodeksu pracy, a z Karty Nauczyciela stosuje się tylko wybrane przepisy (art. 91b Karty Nauczyciela). Pensum i wynagrodzenie ustala umowa o pracę, nie siatka płac z Karty. Przejmujący musi z wyprzedzeniem poinformować pracowników o nowych warunkach pracy i płacy.

Dla budżetu szkoły to największa różnica wobec szkoły gminnej. Dla grona to często największa obawa. Stowarzyszenia, którym się udało, rozmawiały z nauczycielami wcześnie i otwarcie: kto zostaje, na jakich warunkach, co z dodatkiem wiejskim. Bez kadry kurator nie wyda pozytywnej opinii, a bez nauczycieli nie ma czego przejmować.

Skąd szkoła stowarzyszeniowa ma pieniądze w pierwszym roku

Szkoła publiczna prowadzona przez stowarzyszenie dostaje z gminy dotację na każdego ucznia na zasadach art. 25 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Czesnego pobierać nie może, bo zostaje szkołą publiczną. Do dotacji dochodzą 1,5 procent podatku przekazane na stowarzyszenie, darowizny, wynajem sal po lekcjach i granty na zajęcia dodatkowe. Kwotę na ucznia i terminy wypłat określa gmina, więc pierwsze pytanie w rozmowie brzmi: ile dokładnie i od kiedy.

Reszta to arytmetyka. Koszt szkoły jest prawie stały: etaty, ogrzewanie, sprzątanie, księgowość. Przychód rośnie i spada z każdym uczniem. Dlatego stowarzyszenie liczy nie tylko dzisiejszą liczbę dzieci, ale też roczniki, które wejdą do szkoły w kolejnych latach.

Ilu uczniów mają małe szkoły prowadzone przez stowarzyszenia

Szkół przejętych na podstawie umowy wykaz szkół niepublicznych nie obejmuje, bo zostają publiczne. Obejmuje za to szkoły, które stowarzyszenia założyły same, często po likwidacji szkoły gminnej. To najlepszy dostępny obraz tego, jak żyje mała szkoła stowarzyszenia.

• 223 niepublicznych podstawówek prowadzonych przez stowarzyszenia ma od 1 do 70 uczniów,
• uczy się w nich łącznie 8 907 dzieci, średnio 5,0 ucznia w oddziale,
• na jednego nauczyciela przypada średnio 2,9 ucznia (liczonego jako osoba, nie etat),
• 112 z nich ma nie więcej niż 40 uczniów.

Pięcioro uczniów w oddziale to kameralność, za którą rodzice cenią małe szkoły, i jednocześnie powód, dla którego każde dziecko ma znaczenie. Przy tych liczbach jeden uczeń więcej albo mniej w każdej klasie zmienia przychód szkoły mniej więcej o jedną piątą.

Prognoza liczby uczniów na pięć lat

Wpisz, ilu uczniów ma szkoła, ilu ósmoklasistów odejdzie w tym roku i ile dzieci w wieku przedszkolnym mieszka w obwodzie. Kalkulator przesuwa roczniki i pokazuje, kiedy szkoła zejdzie poniżej progu, który sam ustalisz.

Próg policzysz w kalkulatorze na stronie o tym, ilu uczniów utrzyma szkołę prowadzoną przez stowarzyszenie. W większości wsi prognoza pokazuje to samo: sam obwód szkoły nie wystarczy, a różnicę robią dzieci dowożone przez rodziców z okolicy.

Gdzie szkoła przejęta przez stowarzyszenie najczęściej się wykłada

Rzadko na formalnościach. Najczęściej na tym, że po przejęciu nikt spoza wsi nie wie, że szkoła działa i przyjmuje dzieci. Rodzic z sąsiedniej miejscowości pamięta tylko nagłówek o likwidacji. Szuka szkoły po nazwie gminy i słowach „szkoła podstawowa” albo „mała szkoła”, trafia na listy szkół i wybiera tę, do której może zadzwonić.

Dlatego nabór zaczyna się w dniu podpisania umowy, nie we wrześniu. Szkoła potrzebuje w internecie telefonu sekretariatu, informacji o dowozie, świetlicy i wielkości klas oraz zdjęć sal. Taki wpis w katalogu szkół zbudowanym na wykazie MEN kosztuje od 49 zł netto miesięcznie + 23% VAT, a z opisem i zdjęciami sal 149 zł. Przy dotacji liczonej na ucznia zwraca się przy pierwszym dziecku, które przyjdzie spoza obwodu. Plany porównuje cennik prowadzonego wpisu, a o tym, jak zaprosić rodziców z okolicy przed zapisami, piszemy na stronie o drzwiach otwartych w szkole.

Co jeśli gmina nie zgodzi się na przekazanie

Przejęcie z art. 9 wymaga woli gminy. Jeśli rada wybierze likwidację, stowarzyszenie może po zamknięciu szkoły gminnej założyć w tym samym budynku szkołę niepubliczną z uprawnieniami szkoły publicznej. Tak powstała większość małych szkół stowarzyszeń z wykazu MEN. Ta droga nie wymaga zgody gminy na przejęcie, tylko wpisu do ewidencji, a szkoła może pobierać czesne. Dokumenty, opinie i terminy opisuje strona o założeniu szkoły niepublicznej, a zasady dotacji dla takiej szkoły wpis o dotacjach dla szkół niepublicznych.